An essay on Telugu poets - II
Ramarao, Ram (Ram_Ramarao@tri.sbc.com)
Mon, 6 Apr 1998 13:50:41 -0500
(continued from 1st part)
ika reMDO vishayaM: kavulu mEM niraMkuSulaM ani eMtagA gappAlu koTTinA
dAdApu aMdarU cEsiMdi kavitvAnni
ammuku tinaTamE.
E muhUrtaMlO nannaya BAratAnni rAjarAja narEMdruDiki aMkitaM iccADO gAni
koddipATi
kavitvaM ceppagala prativADU evaDni iMdruDivI caMdruDivI ani pogiDi
Dabbulu saMpAyiMcukuMdAmA ani
cUsinavADE. dInivalla jarigiMdEmiTaMTE, " nijAniki " telugu sAhityaMlO
sthAnaM lEka pOvaTaM. evaDu ekkuva DabbistE
vADu sadguNasaMpannuDu, vADi vaMSaM maHApavitramaiMdi, vADi kOsaM
caritra aMtA mAripOtuMdi. svataMtra BAvAlu kalakka
pOvaTAniki, oka vELa porapATuna kaliginA batiki baTTakaTTakapOvaTAniki I
paristhitulu cAlA varaku kAraNaM. nA uddESaM
tikkana araNyaparvaM madhyalO niMci kAkuMDA virATaparvaM niMci BArataM
modalu peTTaTAniki asalu kAraNaM EmiTaMTE
parvaM madhyalO manumasiddhini pogaDaTAniki kudaraka pOvaTaM. kotta
parvaMtO modalupeDitE eMcakkA kotta rAju gAri vaMSavRkshAnni muMdu
varNiMci
tarvAta BAratakathaki veLLoccu.
ika kavirAkshasuDigA pErupoMdina vEmulavADa BImakavi SApAlE AyudhAlugA
rAjulni tanni marI
sanmAnAlu cEyiMcukunna vADu. IyandO vicitramaina katha. puvvu puTTagAnE
parimaLiMci naTTu
Iyana SApaM kOpaM sahajakuMDalAlugA puTTinaTTunnADu. lEkuMTE evariMTlOnO
peLLi viMdulu
jarugutuMTE tanani rammana lEdani aligi Iyana cEsina panEmiTi? "goppalu
ceppukoMcu nanu kUTiki
paMktiki rAkumaMcu yI trippuDu bApalaMdarunu tiTTiri kAvuna okkamAru yI
appamulanni kappalayi
annamu sunnamu gAga mArucun pappunu SAkamul pulusu paccaDulun ciru rAlu
kAvutan" " ani
SapiMcaTaM. aitE E mATakAmATE ceppukOvAli. eMta tappu cEsina vALLainA
Iyanni nuvvu cAlA
goppavADivani pogiDitE cAlu oLLu maricipOyi SApAnni tippEvADu. bahuSa@h
I vishayaM telisE
Ayanni nirlakshyaM cEsE vALLEmO aMtagA SApaM peDitE appuDu cUsukuMdAM
leddU ani. EmainA, buddhigA
maLLI kappalni piMDi vaMTalugA cESADu: " GanuDau vEmulavADa vaMSajuDu
dAkshArAma BImESa naMdanuDI BImana yaMcu gurterigi niMdalmAni
nan gauravaMbuna yI viprulu cUsiraMduvalanan pUrvasthitiMjeMdi BOjana
vastu prakaraMbu lanniyu yathAsvasthaMbulau gAvutan""
ani. ika mallepaMdiri mIda vilAsaMgA ceyyEsi nilabaDi I paMdiri guMjani
paccaTi ceTTugA ceyyamani, dAnlO
ceyyi irukkuMTE, bAbbAbu nAku ceTToddu ceyyE kAvAlani mottukunna
cokkarAju katha; rEpurA mApurA
ani tippinaMduku SApaM tini rAjyaBrashTuDai jOgigA tirugutU civaraku
BImakavE jAlipaDi dIvistE maLLI rAjyaM
saMpAdiMcukunna kaLiMgagaMgu katha aMdarU vinnavE. Iyana rAjulni
tanakkAvalasiMdi aDagaTAniki EmAtraM
mohamOTa paDalEdu. udAharaNaki I padyaM cUDaMDi: " GanuDan vEmulavADa
vaMSajuDa dakshArAma BImESa
naMdanuDan divya vishAmRtaprakaTa nAnAkAvya dhuryuMDa BImana nApEru
vinaMga ceppiti teluMgAdhISa kastUrikA
GanasArAdi sugaMdha vastuvula vEgaMdecci lAliMpurA" aitE Iyana guriMci
iMkoTi kUDA ceppukOvAli. tana
tiTlu dIvenalni rAjulakE parimitaM jannamAMba anE oka pUTakULLAviDa
gaMDamAla anE jabbutO bAdha paDutuMTE jAli paDi "Gana rOgaMbula
balamA, kanugonagA jannamAMba karmapu PalamA, ninu prArthiMceda vinumA,
munugoni O gaMDamAla mulagaku
canumA"ani ceppi A jabbuni mulaga ceTTuku tagiliMcADu. aitE konnALLa
tarvAta maLLI Ayana veLtE AviDa
sariggA vaMTa cEsi peTTa lEdani maMDipOyi "munnu jannamAMba munukoni
vuMTivi Enu pommaTanna nIvu canna
muMDa Eru gaDici madi peMDli kata cEse munaga gaMDamAla muMDa paTTu" ani
A rOgAnni ceTTunuMci tIsi maLLI
AviDakE tagiliMcADu mahAnuBAvuDu. asalu Iyana vishayaMlO nAkO
dharmasaMdEhaM. Iyana SApAlu peTTaTaMlO
iMta goppa vADainappuDu A vishayaM oka vUri niMci iMkO vUriki pAkakuMDA
elA vuMDi pOyiMdA ani. eTlainA
sarE Iyana cEta oka SApaM peTTiMcukOvAlsiMdE ani paMdAlu vEsukunnaTTu
vUru vUrukI evarO okaru Iyanaki
tagilinaTTunnAru. lEkapOtE SapiMcaTaM alavATu tappipOtuMdani IyanE tana
guriMci evarikI teliyani cOTlakivetukkuni veLLEvADEmO
teliyadu. BImakavi tarvAta maLLI Ayana aDugu jADallO naDavagaligina
vADU, naDicina vADU SrInAthuDu. maHArasikuDu, vilAsapurushuDu.
reMDu cEtulA saMpAyiMci aMtakannA ekkuvagA dAnadharmAlaki,
vESyAvATikalakI samarpiMcukunnavADu. strIla vishayaMlO Iyana EmAtraM
mohamATaM paDanivADu. oka saMdarBaMlO rAjamahEMdravaraMlO okAviDa
kanipiMcI kanipiMcakuMDA pOyiMdi. AviDni vetukkuMTU ceppina
padyaM: hA jalajAkshi hA kisalayAdhara hA harimadhya hA SaradrAjaniBAsya
hA surata taMtra kaLAnidhi eMdubOyitE rAjamahEMdra vIthi
kavirAju nanun gikuriMci Barga kaMThAjita kAlakUTa GuTikAMcita maina
amAsa cIkaTin".
tanakunna strIlOlatanu samarthiMcukOvaTAniki EmaMTADO cUDaMDi: tolakari
miMcu tIge gati tOpa dukANamu mIda unna A alikula vENitO
tamulapAkula bEramu lADabOyi nE valacuTa kEmi SaMkaruni vaMTi mahAtmuDe
liMgarUpuDai kaliki miTAri gubba canugaTTula saMduna
nATyamADeDun
BAva kavulni taladanna galigina SrInAthuDi prEmalEKa padyaM okaTi
vinipiMci Iyana udaMtaM mugistAnu:
SrIma dasatya madhyakunu, cinni vayAriki, muddulADikin sAmajayAnakun,
migula cakkani iMtiki
mElukAvalen mEmiTa kshEma mIvaraku mI SuBa vArtalu vrAsi paMpumI nA madi
nIdu mOhamu kshaNaMbunu
tIradu snEha bAMdhavI . eMtagA vESyala veMTa parigettinA I padyaMlO
Ayana hRdayaM nirmalaMgA
prEmamayaMgA kanipistuMdi.
marI poDavu kAkuMDA uMDaTAniki okkasArigA SrInAthuDi nuMci tirupati
kavula varaku dUki vALLa padyaM okaTi
vinipistAnu. vILLu kUDA SrInAthuDi lAgE nAnArAjasaMdarSanAlu cEstU
viSAKapaTTaNaMlO gODE gajapatirAvu
anE Ayana sarigA AdariMcalEdani ettipoDustU ceppina padyaM: saMgara
Sakti lEdu vyavasAyamu sEyuTa sunna
saMtalO aMgaDi vaici ammuTadi aMtakumunne huLakki mushTikin boMgu bujAna
vaicukoni pOyeda
meccaTikEni mushTiceMbuM gonipeTTu mokkaTi amOGamidE kada daMtirANNRpA.
AKarugA mUDO saMgati: kavulu migilina lalita kaLalni paiki rAnivvalEdu.
rAjyAlu uddESaM saMgItaM, citralEKanaM, nATakaM lATi kaLalu telugu
dESaMlO AdaraNa poMdaka pOvaTAniki muKya kAraNaM
telugu kavulani. dEvaBAshani, A saMpradAyAlni, guDDigA pUjiMcaTaMlO
dEvaBAshalO paMDitulu
kAnivALLani eMtO culakanagA cUSAru. saMskRta paMDituDu kAnivADu kUDA
kavitvaM rAsE vADEnA,
vADu rAsEdI oka kavitvamA ani vAggEyakArulnI prajAkavulni rAjAsthAnAla
cAyalaki rAkuMDA cESAru.
paigA rAjula rAjyAlu cinnavayEkoddI kavulni pOshiMcaTAnikE vALLa daggara
Dabbu uMDEdi kAdu. alATappuDu
adi kavulatO pATu saMgItakArulU citralEKhakulU kUDA ekkaDa paMcukuMTArO
ani jAgrattagA kApalA kASAru.
aMduvallanE kEvalaM sAmAnya janaM AdariMcina kaLalu mAtraM koMtakAlaM
nilicinay adI avi kulavRttulugA
uMDabaTTi. kulavRttulu kAni nATaka kaLa lATivi ennO SatAbdAla pATu
bIDulO giMjallA uMDipOyinay.
kavulu rAjula daggarniMci agrahArAlu koTTEstuMTE migilina kaLAkArulaki
migiliMdEmiTi? UrUru tirigi pradarSana
livvaTaM, illillu tirigi uBayAlu ceppukOvaTaM. kavulalAgA siggU eggU
lEkuMDA oMTikaMTi vALLani lajjAvatImanOjA anI katti paTTukOTAniki kALLu
vaNikE vALLani arivIramAtaMga haryakshAlanI nAnABIBatsAlU kuTralU
hatyalU
cEsi rAjayAlu cikkiMcukunna vALLani puMBAva dharma dEvatalanI aksharaM
mukka rAni vALLani mUrtIBUta
vAgdEvatalanI pogaDaTaM migatA kaLAkArula valla ayiMdi kAdu.
sArAMSaM EmiTaMTE sAMGika paraMgA cUstE telugu kavullO nUTiki toMBai
pALLa paigA E eMDakAgoDugu
paTTina vALLu, mahA svArthaparulu, amita IrshyALuvulu, migatA kaLalni
aNagadokkina vALLUnu.